Pominięcie dziecka w testamencie nie zawsze oznacza utratę prawa do części majątku po zmarłym rodzicu. W określonych sytuacjach może ono domagać się zachowku, czyli zapłaty sumy odpowiadającej części udziału, który przypadłby mu przy dziedziczeniu ustawowym. Sprawa staje się bardziej złożona, gdy najważniejsze składniki majątku zostały przekazane za życia spadkodawcy, strony różnie wyceniają nieruchomość albo testament zawiera zapis o wydziedziczeniu.
Komu przysługuje zachowek po rodzicu?
Do zachowku uprawnieni są zstępni, małżonek oraz rodzice spadkodawcy, o ile w danej sytuacji dziedziczyliby z ustawy. Dziecku zmarłego co do zasady przysługuje połowa wartości udziału ustawowego. Jeżeli jest małoletnie albo trwale niezdolne do pracy, wysokość ta wynosi dwie trzecie tego udziału.
Zachowek nie oznacza automatycznego przejęcia części mieszkania, domu czy oszczędności. Najczęściej jest roszczeniem o zapłatę kierowanym do spadkobiercy, który otrzymał majątek. Jeżeli uprawniony dostał wcześniej darowiznę, zapis albo część spadku, wartość tego przysporzenia może zostać zaliczona na należny mu zachowek.
Czy darowizna mieszkania wpływa na zachowek?
Przy obliczaniu zachowku uwzględnia się nie tylko majątek pozostawiony w dniu śmierci. Do spadku mogą zostać doliczone określone darowizny dokonane wcześniej przez spadkodawcę. Ma to znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy rodzic przekazał mieszkanie jednemu dziecku, a po jego śmierci pozostał majątek o niewielkiej wartości.
Nie każda darowizna jest rozliczana tak samo. Przepisy wyłączają między innymi drobne przysporzenia zwyczajowo przyjęte w danych stosunkach. Znaczenie mają również osoba obdarowana i data przekazania majątku. Dziesięcioletni okres wskazany w przepisach dotyczy darowizn na rzecz osób, które nie są spadkobiercami ani uprawnionymi do zachowku. Nie można więc zakładać, że każda starsza darowizna pozostanie bez wpływu na rozliczenie.
Spór może dotyczyć także wyceny nieruchomości. Jej wartość ustala się według stanu z chwili dokonania darowizny, ale według cen z chwili obliczania zachowku. Trzeba zatem odróżnić późniejsze nakłady obdarowanego od samego wzrostu cen na rynku.
Jak przygotować sprawę o zachowek?
Przed wystąpieniem z roszczeniem należy ustalić krąg spadkobierców, treść testamentu, wartość aktywów i długów oraz darowizny podlegające rozliczeniu. Potrzebne mogą być akty stanu cywilnego, postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku lub akt poświadczenia dziedziczenia, testament, umowy darowizny, odpisy ksiąg wieczystych i dokumenty dotyczące wartości majątku.
Osoba poszukująca pomocy pod hasłem adwokat spadkowy Warszawa powinna zwrócić uwagę, czy analiza obejmuje nie tylko wyliczenie kwoty, lecz także wskazanie osoby odpowiedzialnej za zapłatę. Roszczenie jest zwykle kierowane najpierw do spadkobiercy. Dopiero gdy uzyskanie należności od niego nie jest możliwe, przepisy pozwalają w określonych przypadkach dochodzić uzupełnienia zachowku od osoby, która otrzymała doliczaną do spadku darowiznę.
Czy wydziedziczenie zawsze pozbawia zachowku?
Samo pominięcie dziecka w testamencie nie jest wydziedziczeniem. Aby pozbawić je prawa do zachowku, spadkodawca musi wskazać w testamencie przyczynę odpowiadającą ustawowym przesłankom. W sporze może być badane, czy podana przyczyna rzeczywiście istniała i czy zachowanie uprawnionego miało uporczywy charakter.
Nie należy także zwlekać z analizą dokumentów. Roszczenia o zachowek przedawniają się co do zasady po pięciu latach, jednak początek terminu zależy od podstawy żądania. W sprawie przeciwko spadkobiercy jest liczony od ogłoszenia testamentu, a przy roszczeniu związanym z darowizną – od otwarcia spadku. Prawidłowe ustalenie terminu, wartości majątku i osoby zobowiązanej ma bezpośredni wpływ na możliwość skutecznego dochodzenia zapłaty.